İş Makinası Sözlüğü — Manitou, Forklift, Hidrolik Terimleri

Intro

İş makinası sektöründe teknik terimlerin çoğu İngilizce kısaltma veya marka spesifik kavramlardır; AdBlue, DPF, LSI, SOC, ROPS, FOPS gibi. Bu sözlük Manitou telehandler, forklift, hidrolik sistem ve emisyon teknolojileri başta olmak üzere sektörde sık geçen 80+ terimi alfabetik olarak Türkçe açıklar. Standart referansları (ISO, TS EN, MYK) ve ilgili maliyet/karar bilgisini de içerir. Operatör eğitiminden satınalma kararına, periyodik bakım planlamasından servis taleplerine kadar her aşamada hızlı referans olarak kullanılabilir. Ankara İvedik OSB'de servis verdiğimiz müşterilerimizden gelen en sık soru "X parça nedir, ne işe yarar" — bu sözlük o soruları toplu cevaplar.

TL;DR

• 80+ terim, alfabetik 5 grup (A-Ç, D-G, H-L, M-R, S-Z)
• Her terim 1-2 satır; standart ve referans linklerle
• Manitou (MT/MLT/MRT/MHT), forklift, hidrolik, emisyon, İSG kapsamı
• Hub içerik — diğer blog yazılarına bağlantılı
• Kısaltma + Türkçe + İngilizce karşılığı

H2: A-Ç

• Adblue (DEF): %32.5 üre çözeltisi, SCR sisteminde NOx azaltır. ISO 22241 standardı zorunlu. Bkz. /blog/adblue-def-kalite-sensor-arizalari/
• Aerasyon: Hidrolik yağa hava karışması; köpüklenme ve düşük frekanslı uğultuya neden olur.
• Akümülatör (hidrolik): Basınç pulsunu sönümleyen ve enerji depolayan azotlu/membranlı eleman.
• Ataşman: Telehandler veya forkliftin ucuna takılan iş aleti (çatal, kepçe, kanca, sepet, vinç jib).
• AUS 32: AdBlue'nun teknik adı (Aqueous Urea Solution %32.5).
• β oranı (beta): Filtre verim ölçüsü; β10 = 200 → 10 μm partikül %99.5 tutulur. ISO 16889.
• Bom (Boom): Telehandlerin uzayan/yükselen ana kolu.
• Bypass valve: Filtre tıkandığında devreyi açan emniyet valfi.
• CANbus: İş makinalarında ECU'lar arası standart haberleşme protokolü (SAE J1939).
• CE işareti: Avrupa Birliği uygunluk işareti, Makina Yönetmeliği 2006/42/EC.
• Common Rail: Modern dizel motorda yüksek basınçlı (1800-2500 bar) ortak yakıt rampası.
• Çatal (Fork): Forklift ve telehandlerda palet kaldırma elemanı; TS EN ISO 2330 standardı.

H2: D-G

• DEF (Diesel Exhaust Fluid): AdBlue'nun Amerikan adı.
• Deplasman: Pompada bir devirde basılan yağ hacmi (cm³/dev).
• DPF (Diesel Particulate Filter): Egzoz partikül filtresi; Stage V'te zorunlu.
• Drift / Akış: Yük tutarken yavaş alçalma; iç sızdırma belirtisi.
• DTC (Diagnostic Trouble Code): ECU arıza kodu; örn. P207F.
• ECU (Electronic Control Unit): Motor veya hidrolik elektronik kontrol birimi.
• Easy Manager: Manitou marka tanı yazılımı.
• EHC (Electro-Hydraulic Control): Elektronik kontrollü hidrolik (LSI, joystick).
• Egzoz geri dönüşüm (EGR): NOx azaltma için egzozun bir kısmını emiş manifolduna geri besleme.
• FOPS (Falling Object Protective Structure): Düşen cisme karşı koruyucu kabin yapısı; ISO 3449.
• Frame leveling: Manitou MRT serisi yan eğim düzeltme sistemi.
• G sınıfı: Türkiye'de iş makinası karayolu sürücü belgesi. Bkz. /blog/g-sinifi-operator-belgesi-rehberi/

H2: H-L

• Hacimsel verim: Pompada teorik debinin gerçek debiye oranı; <%85 = revizyon eşiği.
• HFC / HFD yağ: Yangın güvenli hidrolik akışkanlar (sentetik su-glikol veya fosfat ester).
• HFO (Heavy Fuel Oil): İş makinası kullanmaz, gemi ve sanayide.
• Hidrostatik tahrik: Pompa + motor kombinasyonu ile sonsuz değişken hız; Manitou MT serisinde yaygın.
• IPAF: Yüksekte çalışan platform uluslararası operatör belgesi.
• ISO 4406: Hidrolik yağ temizlik kodu (örn. 18/16/13). Bkz. /blog/iso-4406-hidrolik-yag-temizlik/
• ISO 22241: AdBlue kalite standardı.
• Joystick (proportional): Oransal joystick — hareketin hızı kol açısına oranlı.
• Kavitasyon: Pompa emişinde düşük basınç → yağ buharlaşması → hasar; tiz ses karakteri.
• KKD: Kişisel Koruyucu Donanım (baret, ayakkabı, gözlük, eldiven).
• LiFePO4: Lityum demir fosfat akü kimyası, en güvenli lityum.
• Limp mode: Motor ECU'nun arızada güç sınırlama modu; tipik %50 güç.
• Low-SAPS yağ: Düşük kül-fosfor-sülfür motor yağı (Stage V şart).
• LPG: Sıvılaştırılmış petrol gazı; iç mekan forklift yakıtı.
• LSI (Load Sensing Indicator): Yük algılayan hidrolik kontrol; pompayı sadece talep kadar çalıştırır.

H2: M-R

• Manitou MAS: Manitou Active Stability — devrilme önleme sistemi.
• Manitou MT/MLT/MRT/MHT: Telehandler serileri; MT (kompakt), MLT (tarım/inşaat), MRT (döner kule), MHT (ağır yük).
• Mast: Forklift dikey kaldırma direği (simplex, duplex, triplex).
• MYK: Mesleki Yeterlilik Kurumu; ulusal operatör belgesi.
• NDT (Non-Destructive Test): Tahribatsız muayene — bom kaynak kontrolü için (MT, UT yöntemleri).
• NOx: Azot oksitler; SCR sistemi tarafından azaltılır.
• NAS 1638: Eski Amerikan hidrolik temizlik kodu; ISO 4406 ile dönüştürülebilir.
• Oransal valf: Akım miktarına göre debi/basıncı orantılı ayarlayan valf.
• Outrigger: MRT döner kule telehandlerda yatay destek ayağı.
• Periyodik kontrol: 6331 sayılı İSG kapsamında yıllık zorunlu muayene. Bkz. /blog/6331-isg-yillik-periyodik-kontrol/
• Pilot kontrol: Düşük basınçlı yağ ile ana valfi yönlendirme.
• Pistonlu pompa: Eksen veya radyal pistonlu, yüksek basınç ve verim (Bosch Rexroth A11VO).
• Regenerasyon: DPF'nin kendi kendini temizleme işlemi (pasif/aktif/servis).
• Relief valve: Aşırı basınçta yağı tanka boşaltan emniyet valfi.
• Retrofit: Eski makineye sonradan modernizasyon (telematik, lityum dönüşüm).
• ROPS (Roll-Over Protective Structure): Devrilmeye karşı kabin yapısı; ISO 3471.

H2: S-Z

• SAE J1939: İş makinası CANbus protokolü.
• SCR (Selective Catalytic Reduction): NOx azaltma sistemi, AdBlue tüketir.
• Servo valf: Çok hassas (16/14/11 ISO 4406) elektrohidrolik kontrol valfi.
• Sızdırma (iç/dış): İç = sistem içinde basınç kaybı; dış = atmosfere kaçış.
• SMM: Serbest Müşavir Mühendis; periyodik kontrolde yetkili.
• SOC (State of Charge): Akü doluluk seviyesi (%).
• SOH (State of Health): Akü sağlık durumu (% kapasite).
• Stage V: AB Avrupa motor emisyon normu (2019+); Tier 4 Final ABD eşdeğeri.
• Swash plate: Pistonlu pompada eğik plaka; deplasman ayarı.
• TAN (Total Acid Number): Yağ asit numarası; oksidasyon göstergesi.
• TBN (Total Base Number): Motor yağında alkalin rezerv.
• TCO (Total Cost of Ownership): Toplam sahip olma maliyeti; satınalma + 5 yıl operasyon. Bkz. /blog/forklift-tco-5-yil-toplam-maliyet/
• Telehandler: Teleskopik bom + ataşmanlı lastikli yükleyici; TS EN 1459 standardı.
• TS EN 1175: Forklift güvenlik standardı (elektrik tesisat).
• TS EN 1459: Telehandler standardı (yapısal + operasyon).
• TS 10689: Forklift periyodik kontrol kılavuzu.
• Tier 4 Final: ABD Stage V eşdeğeri emisyon normu.
• Triplex mast: Üç katlı teleskopik forklift direği; alçak kapı geçişi için.
• Turbo / VGT (Variable Geometry Turbo): Değişken geometrili turbo; düşük devirde tork üstün.
• TÜRKAK: Türkiye Akreditasyon Kurumu; ISO 17020 kontrol kuruluşu akreditasyonu.
• Üre kristalizasyonu (biuret): AdBlue'nun hava ile bozunması; SCR enjektörü tıkar.
• VDA sertifikası: Alman Otomotiv Birliği AdBlue uygunluk belgesi.
• VIN (Vehicle Identification Number): İş makinası şasi numarası, parça siparişinde zorunlu.
• VOC (Belgelendirme Kuruluşu): MYK yetkilendirilmiş belge veren kuruluş.
• Yük diyagramı (Load chart): Telehandlerda bom açı + uzunluğa göre kapasite tablosu.
• YÖKK: Yetkilendirilmiş Ölçüm ve Kontrol Kuruluşu (periyodik kontrol için).
• Zonklayan basınç: Akümülatörsüz sistemde hidrolik şok; hortum ömrünü kısaltır.

H2: Marka ve Model Kısaltmaları

• MT: Manitou Telehandler (kompakt seri — örn. MT 625, MT 932)
• MLT: Manitou Telehandler Tarım/İnşaat (MLT 625, MLT 730, MLT 840, MLT 961)
• MRT: Manitou Rotating Telehandler — döner kule (MRT 1840, MRT 2150, MRT 3050)
• MHT: Manitou Heavy Tonnage — ağır yük (MHT 10180, MHT 12330)
• ME: Manitou Electric — elektrikli telehandler (ME 425, ME 625)
• MAN'GO: Manitou yüksekte çalışma platformu
• Linde E / H serisi: E = elektrikli, H = dizel/LPG forklift
• Toyota Traigo: Lityum opsiyonlu forklift serisi
• Hyster J serisi: Elektrikli forklift

H2: SSS

1. Sözlükte aradığım terim yok? Servis ekibimize sorun, sözlüğe ekliyoruz.
2. MT ile MLT farkı? MT kompakt + tarım dışı, MLT tarım/inşaat ağırlıklı, daha yüksek kaldırma.
3. NAS 1638 hâlâ kullanılıyor mu? Eski kılavuzlarda evet; ISO 4406 modern eşdeğeri.
4. ROPS ile FOPS aynı şey mi? Hayır, ROPS devrilme, FOPS düşen cisim koruması; ikisi farklı standart.
5. Manitou MAS devrilmeyi tamamen önler mi? Önemli ölçüde azaltır ama operatör hatası varsa garanti vermez.
6. Triplex mast ile duplex farkı? Triplex 3 kademe, alçak kapıdan girer; duplex 2 kademe, daha sağlam.

Final CTA

Manitou telehandler bakım ve revizyon: /hizmetler/manitou-servis/. Forklift servisi /hizmetler/forklift-servis/, hidrolik sistem tamir /hizmetler/hidrolik-tamir/.