6331 Sayılı İSG Kanunu — İş Makinası Yıllık Periyodik Kontrol

Intro

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında "İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği" (25.04.2013 tarihli, 28628 sayılı RG) — Ek-III'te listelenen iş ekipmanlarının yılda en az bir defa yetkili kişi/kuruluş tarafından periyodik kontrolden geçirilmesi zorunludur. Forklift, telehandler, vinç, asansör, basınçlı kap (kompresör), kaldırma platformu bu kapsamdadır. Yapılmaması halinde 2026 yılında işverene yaklaşık 32.000 TL idari para cezası, iş kazası durumunda ise kusur ağırlaştırıcı olarak SGK rücu talebi gelir. Ankara İvedik OSB'de servis verdiğimiz tesislere yıllık periyodik kontrol kapsamlı raporu sunuyoruz; bu rehber yönetmeliği, kapsanan makineleri, kontrol periyodunu ve denetim hazırlığını detaylandırır.

TL;DR

• Yıllık periyodik kontrol = Ek-III'teki tüm iş ekipmanları için zorunlu (forklift, telehandler dahil)
• Kontrolü "yetkili kişi" — makine mühendisi, elektrik mühendisi (kategoriye göre) yapar
• Geçerli kontrol süresi 1 yıl; basınçlı kapta 1 yıl, kaldırmada 1 yıl
• 2026 ceza: kontrolsüz ekipman kullanma ~32.000 TL
• Raporlar 5 yıl saklama zorunlu

H2: Yönetmelik Kapsamı (Ek-III)

Kontrol mühendisi MMO (Makina Mühendisleri Odası) veya ilgili oda kayıtlı ve SMM (serbest müşavir mühendis) belgesi sahibi olmalı.

H2: Kontrolde Neye Bakılır? (Forklift Örneği)

TS 10689 standardı ve Manitou/üretici kılavuzu referans alınır:

• Şasi yapısal kontrol (çatlak, deformasyon)
• Çatal / fork sapması (%3 üzeri red)
• Mast hidrolik silindir sızdırma testi
• Frenler (servis + park) — yük altında durdurma testi
• Direksiyon serbest oyun
• Lastik diş derinliği ve yapısal durum
• Aydınlatma + sinyal + flaşör
• Akü hücre voltajı (elektrikli forklift)
• LPG tüp ve regülatör kaçak (gazlı forklift)
• Operatör kabini ROPS/FOPS yapısal
• Yük plakaları (kapasite + ataşman uyumu)
• Acil stop ve emniyet kemeri

Sonuç raporu uygun / koşullu uygun / uygun değil olarak verilir. "Uygun değil" makineyi kullanım dışı bırakır.

H2: Manitou Telehandler Özel Kontrol Noktaları (TS EN 1459)

• Bom uzantı/iç bom aşınma kontrol (camera + ultrasonik)
• LSI (Load Sensing Indicator) kalibrasyon doğrulama
• Outrigger (MRT serisi) hidrolik kilit testi
• Yük diyagramı plakası okunabilirlik
• Frame leveling (yan eğim) sensörü
• Bom kaynak dikiş NDT (5 yılda bir, MT testi)
• Forklift ataşmanı + ataşman tanıma sistemi (Manitou MAS)

Manitou MRT döner kuleli telehandler için kaldırma kapasitesi açıya göre değişir; LSI sisteminin yıllık kalibrasyonu hayati önemde.

H2: 6331 İlgili Madde Alıntıları

6331 sayılı Kanun Madde 24/1: "İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri, bu Kanunun 30 uncu maddesi uyarınca çıkarılacak yönetmeliğe göre yapılır." (Söz konusu yönetmelik 25.04.2013 tarihli, 28628 sayılı RG'dir.)

Yönetmelik Madde 7/1: "İşveren, iş ekipmanının kullanımı süresince yeterli bakımını yaptırarak bu Yönetmeliğin Ek-III'ünde belirtilen aralıklarda ve belirtilen yöntemlere uygun olarak periyodik kontrollerini yaptırmak zorundadır."

Yönetmelik Madde 7/3: "Periyodik kontrol sonucunda, iş sağlığı ve güvenliği yönünden uygun bulunmayan iş ekipmanları, gerekli izin verilinceye kadar kullanılmaz."

Yönetmelik Ek-III, Madde 2.3: "Kaldırma ve iletme ekipmanları, standartlarda aksi belirtilmediği sürece, yılda en az bir kez periyodik kontrole tabi tutulur."

6331 Madde 26/1-i: Madde 24 ihlali için 2026 yeniden değerleme sonrası yaklaşık 32.000 TL idari para cezası uygulanır; her bir aykırılık için ayrı kesilir.

SGK 5510 Madde 21: Periyodik kontrolü yapılmamış ekipmanla meydana gelen iş kazasında SGK rücu eder; bedeli işverenden tahsil eder.

H2: Saha Vakası A — İvedik OSB Üretim Tesisi

12 ekipmanlık (4 forklift, 3 telehandler, 2 mobil vinç, 3 kompresör) bir müşterimizde 2025 yılı periyodik kontrolde:

• 1 forklift mast silindiri sızdırma → "koşullu uygun" — 15 gün içinde silindir revizyonu şart
• 1 Manitou MLT 730 LSI sensörü kalibrasyon sapması → kalibrasyon ile çözüldü
• 2 kompresör emniyet ventili açma basıncı +%8 sapma → ventil değişimi
• Toplam kontrol + onarım maliyeti 47.000 TL. İSG denetimi yapan müfettişe rapor sunuldu, ceza yok.

Aynı müşteride 2024'te 1 ekipman atlamış, denetimde yakalanmıştı, ceza 29.500 TL (2024 değeri).

H2: Saha Vakası B — Ostim Lojistik Deposu (2025)

Ankara Ostim'de 8 forkliftlik lojistik depo, 2025 Mart ayında yıllık kontrolü 4 ay geciktirdi. Sebep: önceki muayene firması iflas etmiş, yeni firma araması süresinde 4 forklift kontrolsüz kullanıldı. Aniden gelen Çalışma Bakanlığı denetiminde 4 forklift × 16.000 TL = 64.000 TL "kontrol süresi geçmiş ekipman" cezası kesildi, ek olarak "Madde 7/3 ihlali" tutanağı düzenlendi (geçici durdurma). Müfettiş 48 saat içinde akredite kuruluştan rapor istedi; firma TS EN ISO 17020 akrediteli kuruluşla acil kontrol yaptırdı (4 ekipman, 18.500 TL acil servis bedeli + standart kontrol). 1 forklift "uygun değil" çıktı (mast zincir uzaması %4, sınır %3), kullanım dışı bırakıldı. Toplam kayıp 82.500 TL + 3 gün üretim aksaması. Bundan sonra firma 90 gün önceden hatırlatıcı KPI'lı /hizmetler/periyodik-bakim/ sözleşmesi imzaladı.

H2: Saha Vakası C — MRT 1840 İş Kazası ve Rücu (2024)

Sincan'da bir prefabrik şantiyesinde MRT 1840 telehandler ile kaldırma sırasında yük kayması sonucu işçi yaralandı (sağ ayak kırığı, 6 hafta iş göremezlik). SGK soruşturmasında telehandler'ın son periyodik kontrolünün 14 ay önce yapıldığı, geçerlilik süresinin dolduğu tespit edildi. LSI sensörü kalibrasyonsuz, %22 sapma vardı — yük diyagramından sapma kazanın temel sebebiydi. SGK 5510/21 uyarınca rücu etti: işçinin tedavi + iş göremezlik ödemeleri 412.000 TL + idari para cezası 32.000 TL = toplam 444.000 TL işverene fatura edildi. Mahkeme kusur dağılımını işverene %100 verdi (Ankara 4. İş Mahkemesi 2024/3215). Kontrol bedeli 8.500 TL kazandırılan, kayıp 444.000 TL. Mast hidrolik tarafının düzenli muayenesi /hizmetler/hidrolik-tamir/ ekibimizin önerisidir.

H2: Yetkili Kuruluş Seçimi — Dikkat Edilmesi Gerekenler

• TÜRKAK akreditasyonu (ISO 17020 — muayene kuruluşu) — şart
• Bakanlık YÖKK (Yetkilendirilmiş Ölçüm ve Kontrol Kuruluşu) listesinde olma
• Rapor formatı bakanlık tebliğine uygun (Tebliğ 23.07.2016, 29779 RG)
• Saha cihazları kalibrasyon sertifikalı (yük testi, manometre)
• Raporda mühendis imzası + oda sicil numarası

Sahte veya yetkisiz raporlar denetimde reddedilir, ceza işverene yansır.

H2: Periyodik Kontrol vs Periyodik Bakım Farkı

İkisi farklıdır ama Rep Mech gibi servisler ikisini koordineli yapar — periyodik bakım sırasında yıllık kontrol için ön hazırlık tamamlanır.

H2: Cezalar (2026 Yaklaşımı)

İş kazasında "kontrolü yapılmamış ekipman" varsa kusur dağılımı işverene %75-100 yüklenebilir; ceza ekstra.

H2: Yıllık Plan Şablonu

• Ocak: Geçen yıl raporlarının tarama, eksiklerin listelenmesi
• Şubat-Mart: Periyodik kontrol takvimi, mühendis randevuları
• Nisan-Mayıs: Kontroller (çoğu makine)
• Haziran: Eksik onarımları tamamlama, koşullu uygun → uygun
• Eylül-Ekim: Topraklama, yangın, asansör 6 aylık tekrarlar
• Kasım: İSG eğitim yenilemesi (yıllık 16 saat)
• Aralık: Yıl sonu denetim hazırlık dosyası

H2: Ne Zaman Alarma Geç / Servise Getir Eşik Tablosu

H2: SSS

1. Periyodik kontrolü servisim yapabilir mi? Sadece akredite YÖKK + makine mühendisi imzalı raporlar geçerli; servis ön bakım yapar, kontrol ayrı kuruluş.
2. Yeni alınan makine ne zaman kontrol edilir? Devreye alma + 1 yıl içinde, sonra yıllık tekrar.
3. Raporu kaybedersem? Kontrol eden kuruluştan kopya istenebilir, 5 yıl arşivlemek zorundalar.
4. Kontrol süresi geçti, ne yapmalı? Acilen kontrol randevusu, geciken her gün için denetim riski artar.
5. Mobil servis ile kontrol yapılabilir mi? Evet, saha kontrolü standart pratiktir.
6. Kontrol süresi makineye göre değişir mi? Genelde 1 yıl; hidrolik platform 6 ay, basınçlı kap 1 yıl, asansör 1 yıl.
7. TS EN ISO 17020 nedir? Muayene kuruluşlarının yetkinlik standardıdır; TÜRKAK akreditasyonu bu standardı temel alır — kontrol firmasının akreditasyon kapsamı ekipman türünü içermelidir.
8. Periyodik kontrol bedeli ne kadar? Forklift 1.500-3.000 TL, telehandler 2.500-4.500 TL, mobil vinç 4.000-7.000 TL bandında (2026 yaklaşımı, ekipman ve şehre göre değişir).
9. MRT döner kuleli telehandler için ek kontrol nedir? TS EN 1459-3 (döner üst yapı), kaldırma açısı-kapasitesi diyagramı doğrulaması, outrigger kilit testi, kule kaynak NDT (5 yılda bir) — standart telehandler kontrolüne ek olarak yapılır.

Final CTA

Yıllık periyodik kontrol koordinasyonu ve ön hazırlık bakım hizmeti için: /hizmetler/periyodik-bakim/. Forklift muayene öncesi servis /hizmetler/forklift-servis/, Manitou telehandler kontrol hazırlığı /hizmetler/manitou-servis/.